Беларусы дома і ў свеце: нараджэнне салідарнасці

Святкаванне Купалля ў Канадзе, 2017. Фота: Максім Зінчук

15 — 16 ліпеня 2017 года ў Мінску прайшоў VII З’езд беларусаў свету, які сабраў больш за 300 удзельнікаў. Сёлета мерапрыемства было на дзіва разнастайным: у ім удзельнічалі і міністр замежных спраў Беларусі Уладзімір Макей, і былыя зняволеныя па справе Белага легіёну.

МЗС Беларусі стала праяўляць цікавасць да беларускай дыяспары параўнальна нядаўна. Яно спрабуе знайсці эфектыўныя інструменты, каб уключыць дыяспару ў рэалізацыю сваіх задачаў, бо тая застаецца крытычнай і недаверлівай да цяперашняга палітычнаму рэжыму.

У той жа час, маладое пакаленне беларускіх эмігрантаў, як уяўляецца, становіцца новай дынамічнай сілай ды актыўна выкарыстоўвае сацыяльныя сеткі для паляпшэння камунікацыі і арганізацыі. Гэта праявілася ў сакавіку 2017 года, калі актывісты дыяспары з усяго свету пачалі кампанію салідарнасці BY_Help пасля жорсткай рэакцыі ўладаў на мірныя дэманстрацыі.

Траціна нацыі жыве за мяжой

З’езд беларусаў свету праходзіць раз на чатыры гады і абмяркоўвае актуальныя пытанні адносінаў паміж краінай і яе дыяспарай. Арганізатар з’езду — Згуртаванне беларусаў свету “Бацькаўшчына” — падтрымлівае кантакты з беларускай дыяспарай з 1990 года і служыць у якасці парасонавай арганізацыі для беларусаў замежжа.

Паводле апошніх ацэнак Бацькаўшчына, прыкладна 3,5 млн беларусаў жыве ў 73 краінах свету. Атрыманне больш дакладнай лічбы не ўяўляецца магчымым, бо не кожны мігрант хоча інфармаваць беларускія ўлады аб сваім рашэнні з’ехаць. Акрамя таго, рэгістрацыя ў беларускіх пасольствах і консульствах за мяжой з’яўляецца добраахвотнай і не дае ніякіх выгодаў. Гэта прыводзіць да недакладнай афіцыйнай статыстыкі датычна колькасці беларусаў за мяжой.

Напрыклад, па дадзеных Белстата ў 2000 – 2010 гадах у Канаду эмігравалі 1046 чалавек. Аднак існуючыя канадскія статыстычныя дадзеныя за той жа перыяд паказваюць колькасць каля 5,700 чалавек. У сярэднім 500 беларусаў штогод эмігруюць у Канаду.

Многія беларусы, якія пераязджаюць за мяжу і атрымліваюць грамадзянства іншай дзяржавы, часта захоўваюць і свае беларускія пашпарты, калі гэта магчыма. Аднак гэта робіцца хутчэй дзеля лёгкасці падарожжаў і наведвання сваякоў у Беларусі, чым з наяўнасці патрыятычных пачуццяў.

Па словах прэзідэнткі “Бацькаўшчыны” Алены Макоўскай, слабое пачуццё нацыянальнай ідэнтычнасці разам з адсутнасцю прывязанасці да радзімы прыводзяць да хуткай асіміляцыі беларусаў за мяжой. Напрыклад, колькасць людзей, якія ідэнтыфікуюцца як беларусы, у Расіі знізілася з 1,2 млн да 0,5 млн толькі за апошнія два дзесяцігоддзі.

Уцягванне дыяспары ў партнёрства: Макей супраць канадскіх беларусаў

У 2014 годзе ўступіў у сілу Закон аб беларусах, якія пражываюць за мяжой, але да гэтага часу ён не змог прапанаваць ніякіх выгодаў для беларусаў замежжа, аналагічных тым, якія ўведзеныя ў Польшчы ў межах праграмы Карты паляка.

Беларусь не прызнае ані падвойнага грамадзянства, ані замежнай адукацыі, што перашкаджае многім беларускім эмігрантам і беларусам з заходняй адукацыяй вярнуцца і зрабіць унёсак у эканоміку радзімы.

З 2016 года беларуская дзяржава пачала чарговы раўнд перагляду сваіх адносінаў з дыяспарай, жадаючы выкарыстаць яе патэнцыял у якасці мяккага інструмента знешняй палітыкі. У сваім выступе на З’ездзе міністр замежных спраў Беларусі Уладзімір Макей прызнаў разнастайнасць поглядаў на цяперашні палітычны рэжым, і заклікаў да адзінства ўсіх беларусаў перад ​​знешнімі і ўнутранымі выклікамі незалежнасці краіны.

Беларусы святкуюць 150-годдзе Канады, ліпень 2017 года, Таронта. Фота: charter97.org

З’яўленне Макея было азмрочана непрыемным інцыдэнтам напярэдадні З’езду. Арцыбіскупа Беларускай Аўтакефальнай Праваслаўнай Царквы і сябра Рады Згуртаванне беларусаў свету Святаслава Логіна не пусцілі ў краіну на памежным пераходзе ў Гомельскай вобласці. Мабыць, мясцовыя памежнікі не былі праінфармаваныя пра новыя прыярытэты знешняй палітыкі, але ўжо на наступны дзень тэлефанавання з Міністэрства замежных спраў Беларусі было дастаткова, каб вырашыць гэтую праблему і дазволіць арцыбіскупу працягнуць сваё падарожжа.

Не кожны на З’ездзе быў перакананы новым прымірэнчым тонам міністра замежных спраў. Валянціна Шаўчэнка, якая прадстаўляе Згуртаванне Беларусаў Канады, адзначыла працяг заняпаду беларускай мовы і адсутнасць дэмакратычных рэформаў. Канадскія беларусы адмовіліся падтрымліваць якія-небудзь кантакты з дзяржаўнымі ўстановамі, заяўляючы пра сваю падтрымку ініцыятыў грамадзянскай супольнасці і тых, хто працуе ў кірунку дэмакратычных пераўтварэнняў у Беларусі.

Кампанія салідарнасці BY_Help

Патэнцыял салідарнасці дыяспары з праціўнікамі рэжыму выявіўся на працягу вясны 2017 года, калі дзяржава распачала рэпрэсіі супраць мірных дэманстрацый. BY_Help нарадзілася 15 сакавіка пасля жорсткіх затрыманняў падчас “маршу недармаедаў” і перарос у поўнамаштабную кампанію салідарнасці пасля разгону акцыі 25 сакавіка.

Актывісты BY_Help сабралі $55,000 у выглядзе ахвяраванняў ад беларусаў ва ўсім свеце, каб падтрымаць арыштаваных дэманстрантаў і іх сем’і, аказаць юрыдычную дапамогу, а таксама дапамагчы сплаціць штрафы затрыманых.

Акрамя сваіх першапачатковых мэтаў, кампанія BY_Help паказала, што беларуская дыяспара хутка перарастае састарэлыя спосабы камунікацыі і арганізацыі. Як адзначыла Крысціна Шыянок, якая кіруе Facebook групай беларусаў у Чэхіі, новае пакаленне беларускіх эмігрантаў аддае перавагу падтрымлівае паміж сабой сувязі праз сацыяльныя сеткі, якія адкрываюць новыя магчымасці для ўключэння ў дзейнасць вялікіх групаў беларусаў за мяжой.

Сацыяльныя сеткі дапамагаюць ствараць больш інклюзіўнае асяроддзе для стасункаў і арганізацыі дзейнасці, так што нават тыя, хто не выяўляў цікавасць да сваёй былой радзімы, адчуваюць жаданне далучыцца і зрабіць свой унёсак. Апроч таго, адкрытасць спрыяе культурнаму абмену і дыялогу, і дазваляе меркаваць пра Беларусь не па міфічным іміджы “апошняй дыктатуры”, а праз жывых людзей.

Акрамя ўмацавання нефармальных кантактаў, новае пакаленне беларускай дыяспары выкарыстоўвае свае веды для дэмістыфікацыі Беларусі. Цэнтр Астрагорскага з’яўляецца першым аналітычным цэнтрам, які аб’ядноўвае спецыялістаў і навукоўцаў беларускага паходжання, якія прайшлі навучанне ў заходніх універсітэтах. Яго праекты, у тым ліку Belarus Digest, спрыяюць лепшаму разуменню Беларусі за мяжой. Пачынаючы з 2016 года Цэнтр арганізуе Ostrogorski Forum – штогадовую канферэнцыю па пытаннях знешняй палітыкі і бяспекі з мэтай аб’яднаць незалежных і праўрадавых аналітыкаў і экспертаў.

Тым не менш, беларускія ўлады да гэтага часу не маюць комплекснай доўгатэрміновай стратэгіі адносінаў з дыяспарай. Для таго, каб усталяваць эфектыўную сувязь, дзяржава павінна пачаць успрымаць беларусаў дыяспару сур’ёзна і прапанаваць ім больш сур’ёзныя стымулы, чым супрацоўніцтва ў культурных праектах.

Напісаць адказ

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *