Вялікабрытанія нарэшце зацікавілася Беларуссю?

Вялікабрытанія практычна не звяртала ўвагі на Беларусь пасля таго, як тая здабыла незалежнасць у 1991-м. Лондан заставаўся трывалым прыхільнікам жорсткай лініі ў дачыненні да рэжыму Лукашэнкі і пазбягаў кантактаў з уладамі ў Мінску. Толькі праз два гады пасля таго, як пачалася нармалізацыя адносінаў паміж Беларуссю і ЕС, першы брытанскі чыноўнік высокага ўзроўню наведаў Мінск.

Сэр Алан Дункан, малодшы міністр ва ўрадзе Вялікабрытаніі, прыехаў ў першую чаргу каб вывучыць і заахвоціць нейтралітэт Беларусі ў дачыненні да канфлікту ва Украіне. Акрамя таго, Дункан паспрабаваў сфармуляваць прапановы па палітыцы Вялікабрытаніі ў дачыненні да Беларусі пасля Брэксіту. Ці дасць гэты візіт штуршок сур’ёзным зменам у беларуска-брытанскіх адносінах?

Эпоха адчужэння сканчаецца?

Сэр Алан Дункан, які займае пасаду Міністра па справах Еўропы і Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі у брытанскім МЗС, наведаў Мінск 25-26 верасня. Ён сустрэўся з Аляксандрам Лукашэнкам і міністрам замежных спраў Уладзімірам Макеем. Брытанскі дыпламат таксама размаўляў з лідарамі апазіцыі, актывістамі грамадзянскай супольнасці і грамадзянамі Вялікабрытаніі.

Алан Дункан стаў першым міністрам Вялікабрытаніі, які наведаў Беларусь за 25 гадоў дыпламатычных адносінаў паміж дзвюма краінамі. Некалькі беларускіх чыноўнікаў высокага ўзроўню, у тым ліку тагачасны прэм’ер-міністр Міхаіл Чыгір і спікер парламента Мечыслаў Грыб, наведвалі Лондан падчас нядоўгай далукашэнкаўскай эпохі незалежнай Беларусі.

Прэм’ер-міністр Сяргей Сідорскі, які прыязджаў у Лондан у лістападзе 2008 года для ўдзелу ў Беларускім інвестыцыйным форуме, не здолеў правесці сустрэчы на ​​ўзроўні, адпаведным яго статусу. Адзіныя палітычныя кансультацыі на ўзроўні намеснікаў міністраў замежных спраў Беларусі і Вялікабрытаніі адбыліся чатыры гады таму ў брытанскай сталіцы.

Прыемнасці і клішэ з мэтай дагадзіць госцю

Вітаючы малодшага міністра Вялікабрытаніі ў сваёй рэзідэнцыі, Аляксандр Лукашэнка выказаў шкадаванне з нагоды выхаду Вялікабрытаніі з Еўрапейскага Саюза: Беларусі будзе бракаваць “надзейнага партнёра і сябра ў ЕС, які мог бы расказваць праўду пра Беларусь.”

Гэта даволі дзіўная ацэнка пазіцыі Вялікабрытаніі. На працягу многіх гадоў Лондан прасоўваў жорсткі падыход да Беларусі. У адказ на ​​гвалтоўны разгон апазіцыі ў Мінску ў снежні 2010 года, урад Вялікабрытаніі лабіраваў эканамічныя санкцыі супраць рэжыму Лукашэнкі. Брытанскія СМІ і грамадскія дзеячы часта выказваюць салідарнасць з беларускай грамадзянскай супольнасцю і палітычнай апазіцыяй. Беларускі Свабодны тэатр і Андрэй Саннікаў з’яўляюцца тут найбольш вядомымі прыкладамі.


Здаецца, Лукашэнка проста застаўся верным сваёй звычцы казаць прыемныя рэчы замежным гасцям, незалежна ад адпаведнасці гэтых рэчаў рэальнасці. Па традыцыі, беларускі прэзідэнт прапанаваў ганароваму госцю “вызначыць тры-чатыры пілотных эканамічных праекты” для сумеснага ажыццяўлення, абяцаючы “найбольш выгадныя і льготныя ўмовы для [брытанскага] бізнесу.”

Урад Вялікабрытаніі наўрад ці будзе займацца абмеркаваннем канкрэтных сумесных праектаў з Беларуссю, бо пакідае гэту справу прыватнаму бізнесу. Акрамя таго, льготныя ўмовы наўрад ці будуць для яго прывабным варыянтам. Брытанскія дыпламаты выступаюць за больш дынамічную эканоміку, змяншэнне бюракратыі і павелічэнне ролі прыватнага бізнесу як найлепшы спосаб прывабіць брытанскі капітал у Беларусь.

Найважнейшы імпарцёр аднаго прадукту

Нягледзячы на ​​вялізнае падзенне беларускага экспарту ў Вялікабрытанію ў мінулым годзе (на 63%), яна застался трэцяй па значнасці краінай для экспарту беларускіх тавараў (была другой ў 2015 годзе), і галоўнай за межамі СНД. Паводле гандлёвага звароту, Вялікабрытанія застаецца шостым па велічыні партнёрам Беларусі.

Але тэндэнцыя падзення гэтак жа рэзка развярнулася ў 2017 годзе. У студзені-ліпені беларускі экспарт у Вялікабрытанію вырас больш чым у два разы ў параўнанні з аналагічным перыядам мінулага года, дасягнуўшы $1,38 млрд. Імпарт таксама павялічыўся на 66%.

Аднак беларускі экспарт у Вялікабрытанію ў значнай ступені залежаць ад аднаго прадукту — нафтапрадуктаў і мінеральных смол. За апошнія некалькі гадоў іх доля ў беларускім экспарце ў Вялікабрытанію вагалася ад 95 да 98%. Рэшта экспарту ўключае ўгнаенні, сталёвыя пруткі, свінец, жаночыя плашчы і лазеры. Беларусь імпартуе з Вялікабрытаніі ў асноўным рухавікі, машыны і спіртныя напоі.

Злучанае Каралеўства таксама уваходзіць у топ-6 інвестараў у беларускую эканоміку. Па стане на 1 студзеня 2015 года, брытанскія простыя інвестыцыі склалі $279,2 млн, $144,9 млн з якіх былі ў форме акцый, а $134,3 млн – у форме даўгавых інструментаў. Тым не менш, значная частка гэтых інвестыцый можа быць звязаная з ўзаемаразлікамі паміж буйным экспарцёрам нафтапрадуктаў Beloil і яго брытанскай даччынай кампаніяй BNK (UK) Limited.

Рэгіянальная абарона і бяспека ў цэнтры ўвагі

У Мінску Алан Дункан сапраўды згадаў гандаль і фінансавае супрацоўніцтва сярод пытанняў, якія ён абмяркоўваў з Лукашэнкам і Макеем, не раскрываючы падрабязнасцяў. Малодшы міністр падпісаў ад імя Злучанага Каралеўства пагадненне пра пазбяганне двайнога падаткаабкладання з Беларуссю.

Адукацыя, рэгіянальная абарона і бяспека сталі іншымі двума напрамкамі супрацоўніцтва, пра якія згадаў Алан Дункан. Але менавіта рэгіянальная абарона і бяспека ёсць галоўнай тэмай для Злучанага Каралеўства на сучасным этапе яго адносінаў з Беларуссю.

Перад візітам ў Мінск брытанскі дыпламат гаварыў аб “важнай ролі, якую Беларусь мусіць граць у рэгіёне і шырэй.” Вялікабрытанія высока цэніць унёсак Беларусі ў зніжэнне напружанасці ў рэгіёне і дапамагае падтрымліваць рэжым спынення агню паміж Украінай і Расіяй. Алан Дункан прыехаў у Мінск, каб даведацца, якую свабоду дзеянняў Беларусь мае ў гэтым пытанні, прымаючы пад увагу яе значную эканамічную залежнасць ад Расіі.

Беларусы — нежаданыя госці ў Вялікабрытаніі?

Ні беларускія, ні брытанскія чыноўнікі не згадвалі візавыя пытанні падчас візіту міністра. Беларусы могуць лёгка дабрацца да Лондана і іншых гарадоў Вялікабрытаніі праз частыя рэйсы Белавія з Мінска ці шматлікія танныя рэйсы з бліжэйшых замежных гарадоў. Але сучасная працэдура афармлення брытанскай візы адпужвае многіх патэнцыйных турыстаў і дзелавых наведвальнікаў з Беларусі.

Брытанскі візавы цэнтр ў Мінску. Фота: naviny.by

Вялікабрытанія змяніла сваю простую і даволі хуткую працэдуру выдачы візаў тры гады таму, уключыўшы прыватную кампанію ў працэс выдачы візы. Цяпер стандартная брытанская віза каштуе ад двух да сямі разоў даражэй, чым шэнгенская, якая дае доступ у сорак краінаў.

Атрыманне брытанскай візы таксама займае ў два-тры разы больш часу. Пры гэтым, дакладны час чакання застаецца невядомым. Візавы збор і новая працэдура афармлення адбіваюць у многіх жаданне яе рабіць. Таксама, многія паездкі былі адмененыя з-за затрымкі ў апрацоўцы дакументаў.

Ці зменіцца брытанская палітыка ў дачыненні да Беларусі?

На сустрэчы з кіраўнікамі беларускіх апазіцыйных партый брытанскі міністр падкрэсліў, што Вялікабрытанія хацела б атрымаць выразны сігнал, што беларуская моладзь выбірае дэмакратычныя стандарты заходніх краін, і што гэты выбар не навязваецца звонку.

Падобна, што брытанскія эліты сумняюцца ў праеўрапейскіх памкненнях беларускага грамадства. Хоць перспектывы дэмакратычных пераўтварэнняў у Беларусі застаюцца змрочнымі, брытанскія дыпламаты могуць весці дыялог з Лукашэнкам па формуле “пазітыўнай паступовасці” – тэрмін, які Алан Дункан прапанаваў у Мінску.

Адказваючы на пытанне журналіста пра ўплыў Брэксіта на брытанскую палітыку ў дачыненні да краінаў рэгіёну, Алан Дункан прызнаў, што новы статус дасць Злучанаму Каралеўству “больш гнуткасці” ў яго палітыцы. Тым не менш, ён адразу ж нагадаў, што Вялікабрытанія будзе “па-ранейшаму з’яўляцца часткай еўрапейскай сям’і, якая працуе разам у тых галінах, што ўяўляюць агульны інтарэс.”

Беларусь доўгі час заставалася на ўзбочыне брытанскай знешняй палітыкі. Патрэбы Вялікабрытаніі ў новай палітыцы пасля Брэксіту і павышэнне ролі Беларусі ў стабілізацыі рэгіёну нарэшце зрабілі візіт малодшага міністра ў Мінск магчымым. Тым не менш, значнае паглыбленне двухбаковага супрацоўніцтва або істотны адыход Вялікабрытаніі ад сённяшняга агульнай палітыкі ЕС у дачыненні да Беларусі ў цяперашніх умовах застаецца малаверагодным.

Напісаць адказ

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *