Беларусь страчвае расійскі транзіт і шукае еўрапейскія і кітайскія альтэрнатывы

1 лютага Беларусь на 6,7% падыме тарыфы на транзіт расійскай нафты па трубаправодах на сваёй тэрыторыі. Транзіт ўяўляе сабой важную крыніцу даходу для краіны, а кантроль за трубаправоднымі маршрутамі дае Мінску козыр ў адносінах з Масквой.

Імкнучыся пашырыць сваю транзітную ролю, ўрад абвясціў пра планы падвоіць даходы ад транзітных і транспартных паслуг. Амбіцыйныя планы накіраваны на тое, каб часткова кампенсаваць імкненне Расіі накіроўваць грузы і пасажыраў у абыход Беларусі.

Рэгіянальныя крызісы спрыяюць росту транзіту праз Беларусь

У 2016 годзе Беларусь зарабіла больш за 1,5 млрд. даляраў на транзітных і транспартных паслугах. Гэта азначала рост на 40,8% у параўнанні з 2015 годам. Паводле ацэнкі, апублікаванай у газеце “Беларусь Сегодня”, ў 2016 годзе Мінск атрымаў 150 млн даляраў за транзіт нафты, 476 млн даляраў за транзіт газу і 879 млн даляраў за транспартныя паслугі.

Урад Беларусі мае намер падвоіць даходы ад транзітных і транспартных паслуг у бліжэйшыя 12 гадоў, узяўшы за аснову 2016 год. Гэта адпавядае Канцэпцыі развіцця лагістычнай сістэмы Беларусі на перыяд да 2030 года, зацверджанай Саветам Міністраў Рэспублікі Беларусь 28 снежня.

Анатоль Гусараў, генеральны дырэктар “Белавія”. Малюнак: CTV.by

Нядаўна прынятая Канцэпцыя пералічыла сярод ключавых прыярытэтаў развіццё транзіту паміж Еўропай і Кітаем (у тым ліку ў рамках ініцыятывы Кітая “Адзін пояс, адзін шлях”), інтэграцыю з рынкамі ЕС, спрыянне лагістычнай інтэграцыі паміж ЕС і Еўразійскім эканамічным саюзам, а таксама інтэграцыю з глабальнымі лагістычнымі і транспартнымі кампаніямі.

Ці гэта рэалістычна? За апошнія гады павялічылася транзітная роля Беларусі ў розных сектарах. Транзітныя патокі павялічыліся пасля пачатку канфлікту ва Усходняй Украіне, бо Кіеў мінімізаваў свае чыгуначныя адносіны з Расіяй. 12 снежня міністр інфраструктуры Украіны Уладзімір Амелян заявіў, што планы поўнага спынення чыгуначнага транспарту ў Расію знаходзяцца на разглядзе. Калі гэта будзе рэалізавана,  то яшчэ больш пасажыраў і грузаў пойдзе праз Беларусь.

Аналагічная сітуацыя склалася і ў паветраным транспарце. Па афіцыйных дадзеных авіякампаніі “Белавія”, транзітныя пасажыры цяпер складаюць амаль палову усіх пасажыраў на рэгулярных рэйсах. У каментары для TUT.by 15 снежня генеральны дырэктар “Белавія” Анатоль Гусараў патлумачыў павелічэнне колькасці транзітных пасажыраў вайной ва Усходняй Украіне. Паводле яго слоў, пасля спынення паветраных сувязяў паміж Расіяй і Украінай асноўная плынь пасажыраў для “Белавія” і Нацыянальнага аэрапорта “Мінск” сфармавалася з транзіту паміж гэтымі дзвюма краінамі.

Бязвізавы рэжым, які Мінск увёў для грамадзянаў васьмідзесяці краін у лютым 2017 года, таксама спрыяе росту транзіту пасажыраў праз Беларусь. Чакаецца, што верагоднае павелічэнне працягласці бязвізавага рэжыму, пра якое нядаўна казаў міністр замежных спраў Уладзімір Макей, будзе надалей павялічваць транзіт.

Трубаправод Nord Stream пагражае інтарэсам Беларусі

У той жа час шэраг праблем сур’ёзна падрывае транзітнае развіццё Беларусі. Найбольш істотная пагроза існуе для транзіту газу — больш выгаднага і палітычна важнага, чым транзіт нафты. Нягледзячы на ​​намаганні праціўнікаў Расіі, асабліва Польшчы і Украіны, Масква працягвае пракладаць дадатковыя трубаправоды ў рамках праекта Nord Stream. Трубаправод транспартуе газ з Расіі ў Нямеччыну праз Балтыйскае мора, мінаючы Беларусь і іншыя краіны Усходняй Еўропы.

Газаправод праз тэрыторыю Беларусі. Малюнак: Газпром

Ужо ў студзені 2007 года Аляксандр Лукашэнка назваў план Nord Stream “самым дурным праектам Расіі”. Яго рэакцыя не дзіўная: Мінск атрымлівае не толькі транзітныя зборы з расійскага экспарту газу, але і выкарыстоўвае магчымасці рэгулявання транзіту як рычаг у палітычных спрэчках з Крамлём.

Таму Мінск можа страціць больш, чым проста транзіт газу. У верасні маскоўская газета “Коммерсант” паведаміла, што расійскія караблебудаўнічай фірмы пачалі будаваць вялізныя чыгуначныя паромы для злучэння мацерыковай Расіі з Калінінградскім анклавам. Калі гэта будзе рэалізавана, то зменшыцца залежнасць Расіі ад краін рэгіёну, у тым ліку і ад Беларусі, у наземнай камунікацыі з Калінінградскім анклавам.

Беларусь можа развіваць свой транзіт, але толькі разам з суседзямі

Інтэграцыя з Расіяй і сябрамі Еўразійскага эканамічнгаа саюза не дапамагае Беларусі прыцягваць транзітныя плыні. Закрыццё Расіяй мяжы з Беларуссю для грамадзянаў трэціх краінаў у кастрычніку 2016 года і ўвядзенне зонаў памежнага кантролю ў лютым 2017 года добра праілюстравалі гэта.

Шырэйшая еўразійская інтэграцыя прынесла яшчэ менш вынікаў у сферы транзіту і транспарціроўкі. Пра гэта заявіў кіраўнік праўлення Еўразійскага банка развіцця Дзмітры Панкін на 12-й Міжнароднай канферэнцыі па еўразійскай інтэграцыі ў Маскве ў кастрычніку. Ён заявіў, што аналіз 30 буйных праектаў паміж краінамі-сябрамі ЕўрАзЭС у транспартнай сферы выявіў поўную адсутнасць каардынацыі.

Розная шырыня каляіны чыгункі паміж краінамі былога СССР і краінамі на захад ад іх застаецца істотнай праблемай. Гэта патрабуе ад Беларусі замены шасі цягніка на мяжы. Больш за тое, па словах Панкіна, у той час як кітайскія кантэйнеры рухаюцца па беларускіх і расійскіх чыгунках з хуткасцю 40-50 км/г, пасля перасячэння польскай мяжы іх хуткасць падае да 15 км/г, і краіны вымушаныя скарачаць цягнікі ў даўжыні з-за розных транспартных стандартаў.

Аперацыя замены шасі цягніка на мяжы Польшчы і Беларусі. Фота: Вікіпедыя.

Мінск шукае вырашэння гэтых пытанняў — у рэшце рэшт, ён даўно жадаў стаць пасярэднікам паміж блокамі еўраазіяцкай і еўрапейскай інтэграцыі. На сустрэчы міністраў замежных спраў краін Усходняга партнёрства і сябраў Вышагардскай групы ў Варшаве 12 красавіка 2017 года міністр замежных спраў Беларусі Макей падкрэсліў важнасць развіцця ўзаемадзеяння паміж блокамі па транспарце. Паводле яго слоў, гэта можа быць дасягнута, у прыватнасці, шляхам гарманізацыі стандартаў у рэгіёне і забеспячэння міжнароднага фінансавання інфраструктурных праектаў ва Усходняй Еўропе. Аднак да гэтага часу гэтыя абмеркаванні не прынеслі ніякіх істотных вынікаў.

У апошнія гады Мінск стаў больш зарабляць на транзітных і транспартных паслугах, у прыватнасці, з-за трафіку пасажыраў і грузаў, якія раней рухаліся непасрэдна паміж Украінай і Расіяй. Аднак сітуацыя з транзітам выглядае нестабільнай для Мінска: Масква працуе над змяншэннем асноўных транзітных патокаў газу праз Беларусь, каб стварыць непасрэдную сувязь з Калінінградскім анклавам і Еўрапейскімі краінамі ў абыход Беларусі і яе суседзяў.

Страты для Мінска у выніку гэтай палітыкі Крамля будуць значнымі як у эканамічным, так і ў палітычным плане. Беларускі ўрад, відаць, хоча кампенсаваць гэтыя страты развіццём транзітных маршрутаў для новых пасажырскіх і грузавых патокаў паміж ЕС  і Кітаем. І што не менш важна, палітыка Масквы будзе няўхільна надалей адчужаць Мінск ад Крамля.

Напісаць адказ

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *